Khí phế thũng: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và cách điều trị

Hội chứng khí phế thũng là một trong những dạng phổ biến nhất của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính – một bệnh lý phổ biến đứng vị trí thứ 4 trong danh sách nguyên nhân gây tử vong trên toàn cầu. “Làm thế nào để phát hiện sớm để không gây ra khó khăn trong hô hấp và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh?” là một câu hỏi được rất nhiều người quan tâm.

trieu chung cua khi phe thung
Ho, khó thở mệt mỏi là những triệu chứng thường thấy của bệnh

Đây là một trong những căn bệnh mãn tính (lâu dài) của phổi. Bệnh khí phế thũng thường xảy ra ở người trưởng thành, đặc biệt là những người trên 40 tuổi.

Giáo sư Ngô Quý Châu thông tin rằng: Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ cao người mắc các bệnh về phổi (bao gồm cả khí phế thũng) nhất ở khu vực châu Á Thái Bình Dương. Nguy hiểm ở chỗ, nhiều người không hề hay biết mình mắc bệnh, cho đến khi phát hiện thì bệnh đã ở giai đoạn nặng với nhiều biến chứng phức tạp. Tất cả các phương pháp điều trị chỉ có thể làm chậm sự tiến triển của bệnh mà không thể hoàn toàn chữa khỏi.

Khí phế thũng là gì?

Khí phế thũng hay còn được gọi là khí phổi thũng (tiếng Anh là Emphysema), là một bệnh ảnh hưởng tới đường hô hấp dưới, đặc biệt là đến các phế nang và các tiểu phế quản. Các phế nang chứa nhiều túi nhỏ chứa khí. Bệnh xảy ra khi các vách ngăn giữa các túi khí này suy yếu và vỡ ra – hình thành các khoảng không không khí lớn thay vì nhiều khe nhỏ. Điều này làm giảm diện tích bề mặt phổi và từ đó hạn chế lượng oxy từ phổi cung cấp cho máu. (1)

Khi bạn thở ra, các phế nang tổn thương không hoạt động bình thường nên không khí cũ bị giữ lại trong phổi, không còn chỗ cho không khí trong lành, giàu oxy đi vào. Điều này gây khó thở, đặc biệt khi bạn chạy nhảy hoặc tập thể dục. Bệnh cũng gây ra sự mất tính đàn hồi của phổi.

Hầu hết các bệnh nhân cũng bị viêm phế quản mạn tính – loại bệnh phổ biến thứ hai của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Các dấu hiệu thường gặp của khí phế thũng

Các dấu hiệu của khí phổi thũng có xu hướng phát triển chậm. Những người hút thuốc thông thường sẽ bắt đầu có dấu hiệu bệnh từ 45-60 tuổi. (2)

Nếu bạn mắc bệnh, hệ thống cơ giúp bạn thở sẽ phải làm việc nhiều hơn, dẫn đến sự mệt mỏi sớm hơn. Kết quả, bạn sẽ cảm thấy khó thở ngay sau khi thực hiện một hoạt động nhỏ. Khi bệnh trở nặng, bạn có thể gặp khó thở khi ngủ hoặc nằm yên.

Bên cạnh khó thở, những người bệnh ở giai đoạn đầu sẽ gặp những triệu chứng sau:

  • Thở khò khè;
  • Ho nhiều;
  • Đau hoặc khó chịu ở ngực.

Hiện tượng ho nhiều cũng thường xuyên xảy ra ở các bệnh nhân mắc viêm phế quản mạn tính. Bài viết Giãn phế quản là gì được các bác sĩ tại Tâm Anh tư vấn sẽ giúp bạn phân biệt rõ ràng những dấu hiệu của bệnh.

Khi bệnh trở nên nghiêm trọng hơn, bạn sẽ gặp:

  • Chán ăn;
  • Gặp vấn đề trong quan hệ tình dục;
  • Nhịp tim nhanh;
  • Khó ngủ;
  • Mệt mỏi;
  • Nhức đầu, thường xảy ra nhiều nhất vào buổi sáng;
  • Giảm cân.
Có Thể Bạn Quan Tâm :   Đường một chiều là đường gì? Chạy xe trên đường 1 chiều cần lưu ý gì?

Nguyên nhân gây bệnh khí phổi thũng

Có hai nguyên nhân chính gây ra tình trạng bệnh:

Thói quen hút thuốc lá

Thuốc lá là nguyên nhân chính gây ra các bệnh về phổi nói chung và hội chứng khí phế thũng nói riêng (3). Khói thuốc lá làm tê liệt cả lông mao – những sợi nhỏ có nhiệm vụ loại bỏ vi khuẩn, hóa chất và các tác nhân gây kích ứng ra khỏi đường thở của bạn. Thay vào đó, những tác nhân này xâm nhập vào hàng triệu túi khí trong phổi và cuối cùng làm hủy hoại chúng.

Các nghiên cứu cho thấy những người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao hơn khoảng 6 lần so với người không hút thuốc.

Thiếu Protein AAT (Alpha-1 antitrypsin)

Alpha-1 antitrypsin (AAT) là một protein tự nhiên lưu thông trong hệ tuần hoàn máu. Chức năng chính của nó là bảo vệ tế bào bạch cầu không gây hại đến các mô bình thường. Những tế bào này giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng.

Khi cơ thể không tạo đủ AAT, các tế bào bạch cầu bình thường sẽ tấn công phổi, tác hại này còn nghiêm trọng hơn so với hút thuốc lá. Theo thời gian, hầu hết những người thiếu AAT nghiêm trọng sẽ phát triển thành bệnh. Ngoài ra, người bị bệnh còn có thể mắc các vấn đề về gan.

Ngoài ra, còn một số nguyên nhân khác góp phần gây bệnh như:

    • Thụ động hút thuốc lá: Ngay cả khi bạn không hút thuốc, hít phải khói thuốc hàng ngày cũng gây tổn thương phổi theo thời gian. Một số nghiên cứu cho thấy những người tiếp xúc với lượng lớn khói thuốc hàng ngày có nguy cơ mắc bệnh khí phổi thũng cao hơn.
    • Ô nhiễm môi trường: Những người sống hoặc làm việc trong môi trường có không khí ô nhiễm cao, khói hóa chất độc hại hoặc các chất kích thích phổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. (4)

Phương pháp chẩn đoán hội chứng khí phế thũng

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh khí phế thũng, bạn nên đến gặp bác sĩ ngay. Bác sĩ sẽ kiểm tra tiền sử bệnh của bạn, hỏi liệu bạn có hút thuốc lá (tự nguyện và thụ động) hay không, cũng như liệu bạn có sống/làm việc gần các vùng ô nhiễm hay không.

Sau đó, bác sĩ có thể yêu cầu bạn thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng để chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh. Những xét nghiệm này bao gồm:

  • X-quang và CT phổi để kiểm tra hình ảnh;
  • Xét nghiệm máu để phân tích lượng oxy máu;
  • Đo lượng oxy trong máu;
  • Thử nghiệm chức năng phổi: Bạn sẽ thổi vào một thiết bị gọi là máy đo dòng phổi để đo lượng khí mà phổi có thể hít vào và thở ra. Xét nghiệm này cũng giúp xác định mức độ cung cấp oxy của phổi cho máu;
  • Xét nghiệm khí máu động để đo lượng máu và carbon dioxide trong máu;
  • Kiểm tra tim và loại trừ bệnh tim bằng phương pháp điện tâm đồ (ECG).
chan doan benh dua tren ket qua xet nghiem
Phân đoạn hình ảnh giúp bác sĩ phát hiện sớm tổn thương phổi

Biến chứng nguy hiểm

Người bị khí phế thũng nếu không được can thiệp kịp thời có thể gặp những biến chứng nguy hiểm như:

    • Xẹp phổi: Xẹp phổi có thể gây nguy hiểm đến tính mạng đối với những người mắc bệnh nặng, vì lúc này chức năng phổi đã bị tổn thương nặng nề.
    • Vấn đề về tim: Bệnh có thể tăng áp lực trong các động mạch kết nối tim và phổi. Điều này gây ra tình trạng gọi là rối loạn nhịp tim – một phần của tim giãn ra và suy yếu.
    • Các túi khí lớn trên phổi (bullae): Một số bệnh nhân phát triển các khoảng trống trên phổi, được gọi là bullae. Chúng có thể lớn hơn một nửa lá phổi. Ngoài việc làm suy hẹp không gian phổi, bullae khổng lồ còn tăng nguy cơ viêm màng phổi. (5)
Có Thể Bạn Quan Tâm :   Shopee Xu là gì? Cách dùng và Lợi ích từ Shopee Xu?

Phương pháp điều trị

Hiện chưa có phương pháp chữa trị hiệu quả cho bệnh khí thũng. Tất cả các biện pháp điều trị, bao gồm việc sử dụng thuốc và phẫu thuật, đều nhằm mục đích giảm thiểu triệu chứng và ngăn chặn sự tiến triển của bệnh.

Nếu bạn hút thuốc, bước đầu tiên trong quá trình điều trị là cai thuốc. Sau đó, tuỳ thuộc vào mức độ bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một trong các phương pháp sau:

1. Thuốc

Một số loại thuốc được sử dụng để điều trị bệnh khí phế thũng bao gồm:

  • Thuốc giãn phế quản: giúp mở đường thở, làm cho việc thở trở nên dễ dàng hơn, đồng thời giảm triệu chứng ho;
  • Thuốc corticosteroid: cải thiện tình trạng khó thở;
  • Thuốc loãng đàm: làm cho đàm trong phổi nhẹ nhàng hơn, giúp bạn ho ra dễ dàng hơn;
  • Thuốc kháng sinh: giúp chống lại nhiễm trùng.

Loại thuốc này có thể được dùng bằng cách uống hoặc hít vào.

2. Trị liệu vật lý

Trị liệu phổi và tập thể dục vừa phải như đi bộ nhẹ có tác dụng tăng cường sự đàn hồi của cơ thể và giảm triệu chứng bệnh. Nhờ đó, bạn sẽ dễ thở hơn và không còn cảm thấy mệt mỏi. Ngoài ra, yoga, thái cực quyền và hít thở sâu cũng có thể giúp cải thiện tình trạng bệnh.

Đối với những người mắc bệnh ở mức độ trung bình đến nặng, bác sĩ có thể sử dụng oxy liệu pháp để giúp họ thở dễ dàng hơn. Một số bệnh nhân có thể cần thở oxy mọi lúc trong ngày.

3. Trị liệu protein

Nếu bạn mắc bệnh do thiếu protein alpha-1 antitrypsin (AAT), bác sĩ có thể yêu cầu bạn tiêm protein này để giảm tốc độ tổn thương phổi.

4. Phẫu thuật

Khi những biện pháp trên không đạt hiệu quả như mong muốn, hoặc khi bệnh đã ở giai đoạn nặng, phổi không thể phục hồi, bác sĩ sẽ áp dụng biện pháp cuối cùng là phẫu thuật. Có một số loại phẫu thuật điều trị như sau:

    • Phẫu thuật giảm thể tích phổi (LVRS): Bác sĩ sẽ cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ phần phổi bị tổn thương, nhằm gia tăng hiệu quả hoạt động của phần phổi còn lại. Lưu ý là tim và phần phổi còn lại phải đủ mạnh trước khi phẫu thuật. Ngoài ra, bạn cũng cần từ bỏ thuốc lá và hoàn thành chương trình phục hồi chức năng phổi trước khi phẫu thuật.
    • Cắt bỏ túi khí: Khi các túi khí trên phổi phát triển nhanh và có nguy cơ gây áp lực cho phần phổi khỏe mạnh, chúng cần phẫu thuật để gỡ bỏ và bảo vệ chức năng của phần phổi còn lại.
    • Chuyển ghép phổi: Những bệnh nhân ở giai đoạn nặng có thể được xem xét chuyển ghép phổi. Phần phổi bị tổn thương sẽ được gỡ bỏ và thay thế bằng phổi mới. Trong một số trường hợp, có thể phải thay toàn bộ lá phổi. Hai rủi ro lớn nhất của phẫu thuật này là nhiễm trùng và sự cản trở trong việc chấp nhận phổi được cấy ghép.
Có Thể Bạn Quan Tâm :   Thư ký là gì? Những công việc của nhân viên thư ký phải làm trong thực tế

Cách phòng tránh hội chứng khí phế thũng

Dù ở bất kỳ độ tuổi nào, bạn nên thực hiện các biện pháp sau để phòng tránh bệnh:

1. Bỏ thuốc lá

    • Khoảng 90% những người mắc bệnh là do hút thuốc lá. Thông tin thống kê cho thấy một trong số bốn người hút thuốc sẽ mắc bệnh. Vì vậy, biện pháp hiệu quả nhất để tránh bệnh là bỏ thuốc lá.
    • Nếu phổi bị phế thũng và bạn vẫn tiếp tục hút thuốc lá, chức năng phổi của bạn sẽ suy giảm nhanh hơn. Ngược lại, việc bỏ thuốc lá sẽ làm chậm quá trình tiến triển của bệnh.

2. Tránh khói thuốc lá thụ động

  • Hít phải khói thuốc từ người khác sẽ làm tổn thương phổi khỏe của bạn và tăng nguy cơ mắc bệnh. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng 35% những người tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc có dấu hiệu sớm của tổn thương phổi.

3. Quan tâm đến chất lượng không khí

    • Sống và làm việc trong môi trường sạch sẽ sẽ giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm bệnh. Do đó, bạn cần tránh những nơi có chất lượng không khí kém và không tiếp xúc với khói bụi, ô nhiễm môi trường.
    • Nếu bạn có các triệu chứng như đã nêu, hạn chế tiếp xúc với mùi sơn, nước hoa, mùi của nến và nhang. Ngay cả mùi của thức ăn khi nấu nướng cũng có thể gây ra hoặc khó thở.
    • Hãy giữ độ ẩm trong nhà bạn ở mức 40 – 50%. Đồng thời, hãy vệ sinh bộ lọc của máy điều hòa 6 tháng/lần để loại bỏ vi khuẩn gây hại cho hệ hô hấp.

4. Hạn chế ăn thịt đã qua chế biến

  • Theo một nghiên cứu, ăn các loại thịt đã qua chế biến ít nhất 1 lần mỗi ngày có nguy cơ mắc bệnh và các bệnh về phổi cao gấp 2,64 lần so với những người chỉ ăn loại thực phẩm này vài lần trong năm. Nitrit trong các loại thịt đã qua chế biến tạo ra các gốc tự do trong cơ thể, gây hại cho tế bào. Những người có mức độ gốc tự do cao dễ bị tổn thương phổi hơn.
  • Các loại thịt đã qua chế biến bao gồm xúc xích, thịt xông khói, giăm bông…

5. Có chế độ ăn giàu chất xơ

  • Theo một nghiên cứu trên gần 12.000 người, ăn khoảng 27g chất xơ mỗi ngày giúp giảm 15% nguy cơ mắc khí phế thũng và các bệnh về phổi khác so với việc chỉ ăn dưới 10g mỗi ngày. Trái cây và rau quả có nhiều chất chống oxi hóa, giúp bảo vệ phổi khỏi tổn thương do gốc tự do gây ra.

Để được tư vấn và đặt lịch khám các bệnh lý về hô hấp – phổi tại khoa Nội hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, quý khách có thể liên hệ:

HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH

  • Hà Nội:
    • 108 Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP.Hà Nội
    • Hotline: 024 3872 3872 – 024 7106 6858
  • TP.HCM:
    • 2B Phổ Quang, P.2, Q.Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh
    • Hotline: 0287 102 6789 – 093 180 6858
  • Fanpage: https://www.facebook.com/benhvientamanh

Đó là những thông tin cần ghi nhớ về hội chứng khí phế thũng. Bệnh có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời và đúng phương pháp. Vì vậy, hãy đến gặp các chuyên gia y tế, bác sĩ trong các trung tâm y tế, bệnh viện gần nhất để được chẩn đoán và điều trị nếu bạn gặp các dấu hiệu trên.

Thiên Lam

Back to top button